PYCARDANO COURSE HANDOUT

Module 1: Overview & Fundamentals

Video 07: Basic Concepts in Blockchain (Part 2)

Chủ đề: Data Structures & The UTxO Model

1. MÔ HÌNH UTxO (UNSPENT TRANSACTION OUTPUT)

Đây là khái niệm quan trọng nhất để lập trình giao dịch thành công.

So sánh tư duy

• Account Model (Ethereum/Bank): Cập nhật số dư (Balance Update). Giống bảng Excel.
• UTxO Model (Cardano/Cash): Tiêu hủy đầu vào 🡪Tạo đầu ra mới. Giống tiêu tiền mặt.

Cơ chế hoạt động

Mỗi UTxO là một “cục tiền” nguyên khối.

• Input: Là UTxO chưa tiêu. Khi dùng làm Input, nó bị tiêu hủy hoàn toàn.
• Output: Là UTxO mới được tạo ra.

Quy tắc cân bằng:

Input_Total = Output_Total + Fee 

Change Address (Địa chỉ tiền thối)

Nếu Input (500 ADA) lớn hơn số tiền cần chuyển (10 ADA), bạn BẮT BUỘC phải tạo một Output trả lại (490 ADA – Fee) cho chính mình.

• Cảnh báo: Nếu quên tạo Change Output, toàn bộ số tiền thừa sẽ bị mất (xem như phí giao dịch).

2. TRANSACTION & BLOCKS (GIAO DỊCH & KHỐI)

Cấu tạo Giao dịch (Transaction Anatomy)

Một giao dịch hợp lệ bao gồm:

1. Inputs: Danh sách tham chiếu UTxO (TxHash + Index).
2. Outputs: Danh sách người nhận (Address + Value).
3. Fee: Phí mạng lưới (tính theo Byte).
4. TTL (Time-to-Live): Thời hạn hiệu lực của giao dịch.
5. Witnesses: Chữ ký số (Signatures) từ ví người gửi.

Khối (Blocks)

1. Block Header (Phần đầu):

• Chứa Metadata: Slot number, Block Height.
• PrevHash: Mã băm của khối trước (Tạo nên dây xích Blockchain).
• Ứng dụng: Các ví Light Wallet (như Nami, Yoroi) chỉ tải Header để đồng bộ cho nhanh.

2. Block Body (Phần thân):

• Chứa danh sách các Giao dịch (Transactions).
• Đây là nơi code Python của bạn gửi dữ liệu vào.

Constraints (Giới hạn):

• Kích thước tối đa: ~90KB / Block.
• Dev Note: Phải tối ưu kích thước giao dịch (Tx Size) để không bị mạng lưới từ chối.

3. WALLETS & ADDRESSES (VÍ & ĐỊA CHỈ)

Trong Cardano, ví (wallet) không chứa tiền.
Điều mà wallet thực sự chứa là:

(1) Private keys

• Khoá bí mật để ký giao dịch
• Không bao giờ rời khỏi thiết bị người dùng
• Ai có private key → sở hữu tài sản

(2) Public keys

• Được dùng để sinh ra địa chỉ (address)
• Có thể công khai mà không ảnh hưởng đến bảo mật

(3) Metadata của tài khoản

• Danh sách UTxO đang thuộc ví
• Lịch sử giao dịch
• Network (mainnet/testnet)
• Seed phrase (24 từ) → sinh ra toàn bộ ví

➡️ Wallet chỉ là bộ sinh khoá + trình quản lý UTxO, không phải “ngân hàng” giữ tiền.

Ví phân cấp xác định (HD Wallet)

• Sử dụng chuẩn BIP-39.
• Từ 1 chuỗi Seed Phrase (24 từ khóa), có thể tạo ra cây thư mục chứa vô số cặp khóa Private/Public.

Cấu trúc Địa chỉ (addr1…)

Địa chỉ Cardano bao gồm 2 phần ghép lại:

1. Payment Credential (Payment Part):
   • Là Hash của Public Key.
   • Quyết định ai có quyền tiêu tiền.
2. Staking Credential (Staking Part):
   • Là Hash của Stake Key.
   • Quyết định quyền ủy thác (Delegation) và nhận thưởng.

• Lợi ích: Tách biệt quyền tiêu tiền và quyền Staking (Liquid Staking).